กระทรวงเกษตรและสหกรณ์เดินหน้านโยบายยกระดับสินค้าเกษตรมูลค่าสูง โดยนำงานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์มาใช้สร้างความแตกต่างและเพิ่มมูลค่าให้สินค้าเกษตรไทย นำร่อง “กล้วยหอมลพบุรี ไร่ไพวัลย์ สายพันธุ์คาเวนดิช (Cavendish)” และ “มะเขือเทศทานผลสด ออปาฟาร์ม สายพันธุ์คิงส์ฟิชเชอร์ (Kingfisher)” สู่การแสดงข้อความกล่าวอ้างคุณประโยชน์ต่อสุขภาพ หรือ Functional Claim พร้อมจัดทำคู่มือและข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อขยายผลไปยังสินค้าเกษตรชนิดอื่น เพิ่มโอกาสทางการตลาดและรายได้แก่เกษตรกร ตลอดจนสนับสนุนการพัฒนาอุตสาหกรรมอาหารเพื่อสุขภาพและอาหารอนาคตของไทย
เมื่อวันที่ 24 สิงหาคม 2569 สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ร่วมกับ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล โดยศูนย์วิจัยเป็นเลิศด้านชีวโมเลกุลและฟีโนมศิริราช (Siriraj Metabolomics and Phenomics Center: SiMPC) และ คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จัดสัมมนาเผยแพร่ผลการศึกษา “การกล่าวอ้างหน้าที่ของสารสำคัญเชิงสุขภาพ (Function Claims) เพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตร” ณ ห้องประชุมแคนนา โรงแรมรามาการ์เด้นส์ กรุงเทพมหานคร และผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์
การสัมมนาได้รับเกียรติจาก นางสาวปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นประธานเปิดงาน โดยเลขาธิการสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติกล่าวต้อนรับ ชี้แจงวัตถุประสงค์ และนโยบายด้านการกล่าวอ้างหน้าที่ของสารสำคัญเชิงสุขภาพเพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตร
รวมพลังภาครัฐ–วิชาการ–วิชาชีพ–อุตสาหกรรม–เกษตรกร
การสัมมนาครั้งนี้มี ผู้ลงทะเบียนมากกว่า 100 คน ณ สถานที่จัดงานและผ่านระบบออนไลน์ ครอบคลุมผู้แทนจาก หน่วยงานภาครัฐและหน่วยงานกำกับดูแล สถาบันการศึกษาและสถาบันวิจัย องค์กรวิชาชีพและเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญ สมาคมและเครือข่ายอุตสาหกรรม ภาคเอกชน เกษตรกร วิสาหกิจชุมชน และผู้ประกอบการ สะท้อนการมีส่วนร่วมของผู้เกี่ยวข้องตลอดห่วงโซ่การพัฒนาสินค้าเกษตรเพื่อสุขภาพ
ภาครัฐและหน่วยงานด้านนโยบายมีผู้แทนจาก มกอช. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) กรมวิชาการเกษตร กรมการข้าว กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กรมการค้าภายใน สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) และ สอวช. รวมถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ขณะที่ภาควิชาการและการวิจัยมีเครือข่ายจาก คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล, SiMPC, คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และ BIOTEC ตลอดจนนักวิจัยและผู้เชี่ยวชาญจากสถาบันต่าง ๆ
นอกจากนี้ ยังมี องค์กรวิชาชีพและเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญ เช่น Food Innovation and Regulation Network (FIRN) รวมถึงภาคอุตสาหกรรมและเครือข่ายอาหารอนาคต เช่น สมาคมการค้าอาหารอนาคตไทย บริษัทและผู้ประกอบการด้านอาหารและเทคโนโลยีอาหาร ตลอดจนเกษตรกรและผู้ผลิตสินค้าเกษตร เข้าร่วมแลกเปลี่ยนมุมมอง เพื่อเชื่อมโยง นโยบาย–กฎระเบียบ–วิทยาศาสตร์–นวัตกรรม–การผลิต–ตลาด ให้สามารถนำ Functional Claim ไปใช้เพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตรได้จริง
2 สินค้านำร่อง สร้างต้นแบบ “จากแปลงเกษตรสู่ Functional Claim”
หัวใจสำคัญของโครงการ คือ การสร้างต้นแบบกระบวนการพัฒนาสินค้าเกษตรสดให้สามารถสื่อสารคุณประโยชน์ต่อสุขภาพบนพื้นฐานของ หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่น่าเชื่อถือ โดยเชื่อมโยงตั้งแต่การกำหนดมาตรฐานวัตถุดิบและกระบวนการผลิต การควบคุมคุณภาพและความแปรปรวนของสารสำคัญ การพัฒนาและตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีวิเคราะห์ การประเมินหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ ไปจนถึงการจัดทำ Dossier สำหรับยื่นขอ Functional Claim
ภายในงานมีการนำเสนอภาพรวมระบบการกล่าวอ้างหน้าที่ ผลการดำเนินงานในสินค้าเกษตรนำร่อง และ “เส้นทางจากสินค้าเกษตรสู่การยื่นขอ Function Claim” ซึ่งครอบคลุมมาตรฐานวัตถุดิบ หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ วิธีวิเคราะห์ และการจัดทำ Dossier โดย ดร.วรรณพ วิเศษสงวน หัวหน้าโครงการวิจัย
สินค้าเกษตรนำร่อง 2 ผลิตภัณฑ์ ได้แก่ กล้วยหอมลพบุรี ไร่ไพวัลย์ สายพันธุ์คาเวนดิช (Cavendish) และ มะเขือเทศทานผลสด ออปาฟาร์ม สายพันธุ์คิงส์ฟิชเชอร์ (Kingfisher) โดยจัดทำข้อมูลเพื่อสนับสนุนการกล่าวอ้างคุณประโยชน์ของ กรดแกมมา-อะมิโนบิวทิริก (Gamma-aminobutyric acid: GABA) ที่เกี่ยวข้องกับ การช่วยคงระดับความดันโลหิตให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
โครงการนำร่องจึงไม่ได้มุ่งเพียงการพัฒนาฉลากของผลิตภัณฑ์ทั้งสองรายการ แต่เป็นการสร้าง “ต้นแบบกระบวนการตั้งแต่แปลงเกษตรถึงการยื่นขอ Functional Claim” เพื่อค้นหาข้อจำกัดและพัฒนาแนวทางที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับสินค้าเกษตรไทยชนิดอื่นได้
ฟังเสียงเกษตรกรตัวจริง เพื่อให้ระบบนำไปใช้ได้จริง
เวทีเสวนา “จากแปลงเกษตรสู่สินค้าเพื่อสุขภาพ: ประสบการณ์ ความท้าทาย และโอกาส” เปิดโอกาสให้เกษตรกรและผู้ผลิตสินค้านำร่อง ได้แก่ คุณภัทรพงษ์ เรียบร้อยเจริญ ผู้ปลูกมะเขือเทศจาก Oppa Farm คุณไพวัลย์ แจ่มแจ้ง เจ้าของและผู้บุกเบิกไร่ไพวัลย์ และคุณนพนันท์ แจ่มแจ้ง ผู้ปลูกกล้วยหอมคาเวนดิชจากไร่ไพวัลย์ ถ่ายทอดประสบการณ์และข้อจำกัดจากการผลิตจริง
ข้อมูลจากผู้ผลิตถือเป็นองค์ประกอบสำคัญในการพัฒนาแนวทางที่สามารถเชื่อมข้อกำหนดด้านวิทยาศาสตร์และกฎระเบียบเข้ากับ ความเป็นจริงของการผลิตในระดับแปลง และช่วยลดอุปสรรคต่อเกษตรกรและผู้ประกอบการในการนำ Functional Claim ไปใช้ประโยชน์
“Positive List” อีกกลไกสำคัญในการขยาย Functional Claim
หนึ่งในประเด็นเชิงนโยบายที่เสนอ คือ การส่งเสริมและพัฒนา Positive List สำหรับสารสำคัญและข้อความกล่าวอ้างที่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เพียงพอและได้รับการยอมรับ เพื่อสร้างเส้นทางที่ชัดเจนและลดความซ้ำซ้อนของการจัดเตรียมหลักฐาน โดยเฉพาะสำหรับเกษตรกร วิสาหกิจชุมชน และผู้ประกอบการ SMEs
แนวทางดังกล่าวมุ่งให้การพัฒนา Functional Claim สามารถดำเนินการผ่าน 2 เส้นทางหลัก ได้แก่ Positive List สำหรับสารสำคัญและข้อความกล่าวอ้างที่ได้รับการยอมรับแล้ว และ Individual Claim สำหรับข้อความกล่าวอ้างใหม่หรือกรณีที่ยังไม่อยู่ใน Positive List ซึ่งต้องผ่านกระบวนการประเมินหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด
อย่างไรก็ตาม การอยู่ใน Positive List ไม่ได้หมายถึงการลดมาตรฐานของผลิตภัณฑ์ ผู้ประกอบการยังต้องแสดงให้เห็นว่าผลิตภัณฑ์มีชนิดและปริมาณสารสำคัญตามเงื่อนไข ขนาดบริโภคให้สารสำคัญในระดับที่กำหนด ข้อความกล่าวอ้างและกลุ่มเป้าหมายเป็นไปตามเงื่อนไข ตลอดจนมีระบบควบคุมคุณภาพ วิธีวิเคราะห์ และข้อมูลที่สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้
การพัฒนา Positive List จึงควรดำเนินควบคู่กับ Quality Assurance และ Post-market Monitoring เพื่อสร้างสมดุลระหว่างการเพิ่มโอกาสให้ผู้ประกอบการเข้าถึง Functional Claim กับการคุ้มครองผู้บริโภคและรักษาความน่าเชื่อถือของข้อความกล่าวอ้าง
จากสินค้านำร่อง สู่ “คู่มือ” และข้อเสนอเชิงนโยบาย
อีกหนึ่งผลลัพธ์สำคัญของโครงการ คือ “คู่มือการเตรียมข้อมูลเพื่อยื่นขอ Functional Claim ในสินค้าเกษตร” เพื่อให้เกษตรกร ผู้ประกอบการ นักวิจัย สถาบันการศึกษา และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องใช้เป็นแนวทางตั้งแต่การคัดเลือกสารสำคัญ การควบคุมการผลิต การศึกษาความแปรปรวน การพัฒนาและตรวจสอบวิธีวิเคราะห์ การรวบรวมและประเมินหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ ไปจนถึงการจัดเตรียม Dossier และเอกสารประกอบการยื่นขอ
ภายในงานยังมีการนำเสนอ ร่างข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการส่งเสริมและผลักดันการกล่าวอ้างหน้าที่ของสารสำคัญในสินค้าเกษตร เพื่อช่วยพัฒนาเศรษฐกิจท้องถิ่นและส่งเสริมความมั่นคงทางอาหาร พร้อมเปิดเวทีรับฟังความคิดเห็นจากภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคเอกชน เกษตรกร และผู้ประกอบการ เพื่อนำข้อเสนอจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียไปประกอบการพัฒนากลไกในระยะต่อไป
เป้าหมายต่อไป : เปลี่ยน “คุณค่าทางวิทยาศาสตร์” เป็น “มูลค่าทางเศรษฐกิจ”
ความร่วมมือระหว่าง มกอช.–คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล–SiMPC–คณะเภสัชศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย–สมาคมการค้าอาหารอนาคตไทย ตลอดจนเครือข่ายภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคเอกชน เกษตรกร และผู้ประกอบการ เป็นกลไกสำคัญในการเชื่อมโยง “สินค้าเกษตร → งานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ → มาตรฐานและการควบคุมคุณภาพ → Functional Claim → Positive List/Individual Claim → การกำกับติดตามหลังออกสู่ตลาด → อุตสาหกรรมและตลาด” เข้าด้วยกันอย่างเป็นระบบ
ในระยะต่อไป กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ โดย มกอช. มุ่งนำองค์ความรู้ คู่มือ และข้อเสนอเชิงนโยบายจากโครงการนำร่องไปเป็นฐานสำหรับ ขยายผลสู่พืช ผัก ผลไม้ และสินค้าเกษตรท้องถิ่นชนิดอื่นที่มีศักยภาพ เพื่อสร้างความแตกต่าง เพิ่มโอกาสเข้าสู่ตลาดอาหารเพื่อสุขภาพและอาหารอนาคตทั้งในและต่างประเทศ ยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขัน และทำให้มูลค่าที่เพิ่มขึ้นสามารถกลับไปสร้างรายได้ให้แก่เกษตรกรและผู้ประกอบการอย่างเป็นรูปธรรม
